Otto Jager,

TenneT

’Met samenwerking, durf en innovatie komen we heel ver.’

De tijd dat een CFO zich vrijwel uitsluitend met de bedrijfsresultaten bezig hield, is wat mij betreft verleden tijd. Zeker bij TenneT dat zich als ontwikkelaar en beheerder van hoogspanningsnetten op land én op zee en marktfacilitator op nationaal en internationaal niveau middenin het energiesysteem en centraal in de energietransitie staat.

"Kortom, volop innovatie, want met alleen het doen van efficiënte investeringen in nieuwe hoogspanningsverbindingen komen we er niet."

Onze elektriciteitsnetten zijn in feite de dragers van die transitie, die weliswaar al enige tijd aan de gang, maar zeker nog niet klaar is. Integendeel. De richting begint zich al duidelijk af te tekenen, maar er moeten voor 2030 en zeker daarna nog belangrijke keuzes worden gemaakt die ook effect hebben op de verdere inrichting van het energiesysteem. Welke flexibiliteit en opslag zijn nodig en mogelijk? En wat bepaalt hoeveel elektrificatie er is in 2030? En welke impact heeft dit voor de infrastructuur?

Verder staat ons als maatschappij en als netbeheerder nog een groot aantal uitdagingen te wachten waarvoor in feite nog geen oplossing is. De belangrijkste en gelijk grootste nog niet beantwoorde vraag is: hoe gaan wij om met een wat langere periode van een paar weken met weinig of geen wind en zon in een energiesysteem dat grotendeels is gebaseerd op elektriciteit van windmolens en zonnepanelen?

Hoewel we nog niet op 70, 80, 90 en straks misschien wel 100 procent duurzame elektriciteitsproductie zitten, werken wij – samen met vele andere partijen – nationaal en internationaal nu al aan mogelijke oplossingen voor dit moeilijke vraagstuk. Dat is een must. Het vraagstuk is zo complex dat we niet pas vlak van te voren nog met een betaalbare, leveringszekere en duurzame oplossing kunnen komen. Samen moeten we nú onze maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen.

Intussen hebben wij gewoon wél te maken met de broodnodige investeringen die gedaan moeten worden in het kader van het energiebeleid dat door de Nederlandse en Duitse regeringen is bepaald. Voor TenneT betekent dit dat er de komende tien jaar minimaal 35 miljard euro aan investeringen gedaan moeten worden in Nederland en Duitsland. Circa 80 procent van onze investeringen is een direct gevolg van de door onze regeringen ingezette energietransitie, die wij overigens van harte ondersteunen. Sterker nog, één van onze strategische pijlers heet veelzeggend 'driving the energy transition'. De plicht roept en TenneT's positie als spin in het web van het energiesysteem levert ons ook een logische uitgangspositie om ons te roeren in het debat, te komen met efficiënte oplossingen en samenwerkingsverbanden te stimuleren en te creëren. Overtuigingen en visies omzetten in actie doen wij als TenneT zelf, maar bij sterke voorkeur in nauwe samenwerking met andere stakeholders en partners. Bijvoorbeeld als consortiumpartner binnen de North Sea Wind Power Hub en samen met Gasunie in de Infrastructure Outlook2050, waarmee we nu al kijken naar het energiesysteem van de toekomst, omdat het elektriciteitssysteem en het gassysteem om de langere termijn veel meer geïntegreerd de basis zullen vormen van een succesvolle energietransitie. Nogmaals, duurzaam, leveringszeker en tegen de laagst mogelijke maatschappelijke kosten (betaalbaar).

Andere samenwerkingen en pilots met Volkswagen, BMW, Daimler, Siemens, Thyssen Gas, Gasunie Duitsland, sonnen, universiteiten, kennisinstellingen, regionale netbeheerders zijn bijvoorbeeld gericht op de rol van elektrische auto's/thuisbatterijen of groene waterstof in het systeem. Elektrische auto's voor het balanceren (crowd balancing) van de vraag en door zonne- en windenergie fluctuerend aanbod en het voorkomen of bestrijden van congestie op het net. Groene waterstof, gewonnen via elektrolyse uit groene stroom, voor seizoensopslag van elektriciteit en het verduurzamen van moeilijk te elektrificeren sectoren.

Samen met Thyssen Gas en Gasunie Duitsland werkt TenneT aan de realisatie van een elektrolyse installatie van 100 MW die vanaf 2022 groene waterstof kan leveren voor de industrie en kan dienen als opslag van duurzame energie in gasvorm. Met Shell en Siemens heeft TenneT het initiatief genomen om de mogelijkheden te onderzoeken om, tussen 2026 en 2030, een offshore windenergie tender van 900 MW in Duitsland te koppelen aan de ontwikkeling van een power to gas (waterstof) installatie.

In het project Innosys in Duitsland onderzoekt TenneT, samen met de drie andere Duitse TSO's, vier DSO's, universiteiten en marktpartijen, nieuwe IT oplossingen waarmee de transportcapaciteit van het bestaande hoogspanningsnet beter benut kan worden voor de sterk groeiende behoefte aan transport van duurzame stroom. Een dergelijk geautomatiseerd netbesturingssysteem zou extra investeringen in netten kunnen voorkomen.

Kortom, volop innovatie, want met alleen het doen van efficiënte investeringen in nieuwe hoogspanningsverbindingen komen we er niet. Optimaliseren en nieuwe oplossingen bedenken en introduceren is minstens zo belangrijk. Daarvoor moet vanuit regulering en regelgeving wél ruimte worden gemaakt. Daar ligt een te eendimensionale focus op investeringen in assets en kosten, terwijl ondersteuning vanuit de regulering voor innovaties - die juist extra investeringen kunnen voorkomen – vruchten zullen afwerpen voor de maatschappij. Niet alleen de energiemarkt moet mee in de transitie, wet- en regelgeving moeten dat ook.

TenneT zit in het vakgebied van de elektriciteit en de elektronen, maar dat is uiteindelijk slechts een beperkt deel van de hele energievoorziening. Het energiesysteem van de toekomst gaat over de landsgrenzen en over de grenzen van alleen elektriciteit heen. Het gaat om vraagstukken als: Hoe kunnen we de bestaande netten beter benutten? Hoe kunnen we innoveren? Hoe kunnen we systemen koppelen? Hoe kunnen bedrijven in de sector slimmer samenwerken? De energietransitie is enorm gebaat bij een veel beter op elkaar afgestemde Europese agenda, gebaseerd op een Europese visie en met de juiste prikkels, zoals een regelgevend kader, om die transitie daadwerkelijk te realiseren. Dat is een grote uitdaging. Met een duidelijk beleid dat innovatie toelaat, een gezonde dosis lef en nauwe nationale en internationale samenwerking gaan we een heel eind komen.